กลุ่มรักษ์อำเภอวานรนิวาส

กลุ่มรักษ์อำเภอวานรนิวาส จ.สกลนคร เป็นเครือข่ายชาวบ้านหลากหลายวัย หลากหลายอาชีพที่รวมตัวกัน ในการติดตามโครงการพัฒนาขนาดใหญ่ที่จะเข้ามาในพื้นที่คือ โครงการเหมืองแร่โปแตช พื้นที่กว่า 120,000 ไร่ ปริมาณสำรองกว่า 1 พันล้านตัน เป็นอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ของบริษัทจากประเทศจีน ซึ่งชุมชนมีความกังวลต่อผลกระทบที่จะเกิดขึ้น ความเสี่ยงภัยด้านสิ่งแวดล้อม การเกิดหลุมยุบ การแพร่กระจายของความเค็มไปยังพื้นที่การเกษตร แม่น้ำ จากกองหางเกลือขนาดมหึมา ซึ่งจะส่งผลกระทบให้เกิดความเสี่ยงภัยด้านอื่นๆ ตามมา อาทิ ความเสี่ยงภัยด้านสุขภาพ ความเสี่ยงภัยด้านสังคม-วัฒนธรรม ตลอดจนความเสี่ยงภัยด้านเศรษฐกิจ อันเกิดจากการสูญเสียแหล่งความมั่นคงทางด้านอาหาร โดยเฉพาะ ป่าโคก ป่าทาม แม่น้ำและลำห้วย

ชาวบ้านรวมตัวต่อสู้กับโครงการมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2559 จนถึงปัจจุบัน มีกิจกรรมที่หลากหลาย ทั้งการเดินรณรงค์ให้ความรู้ การจัดเวทีวิชาการ เวทีสาธารณะ กิจกรรมนารวม การทำวิจัยไทบ้านเพื่อเก็บข้อมูลชุมชน การยื่นหนังสือร้องเรียนไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และการปิดล้อมสถานที่ขุดเจาะ จนทำให้การดำเนินโครงการยุติลง แต่ชาวบ้านแกนนำ 9 คน ถูกบริษัทเหมืองแร่ฟ้องคดีอาญาข้อหากระทำผิดกฎหมายอาญา มาตรา 309 ฐานร่วมกันข่มขืนใจผู้อื่นให้กระทำการใดจนทำให้กลัวว่าจะเกิดอันตรายต่อชีวิต ร่างกาย และเสรีภาพ ฯลฯ รวมถึงเรียกร้องค่าเสียหาย เป็นจำนวนเงินกว่า 3.6 ล้านบาท ปัจจุบันคดีถึงที่สุดแล้วศาลอุทธรณ์ภาค 4 พิพากษาให้ ชาวบ้านทั้ง 9 ได้กระทำการละเมิดโจทก์จริง แต่เรื่องค่าเสียหายศาลพิจารณาแล้วให้ชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เป็นเงิน 40,000 บาท ซึ่งมูลนิธิศูนย์ข้อมูลชุมชนเป็นทนายความให้คำปรึกษาด้านกฎหมายและให้ความช่วยเหลือด้านคดี